Czy BHA i BHT w kosmetykach są bezpieczne? Co warto wiedzieć o tych przeciwutleniaczach

Czym są BHA i BHT?

BHA (Butylated Hydroxyanisole, butylowany hydroksyanizol) i BHT (Butylated Hydroxytoluene, butylowany hydroksytoluen) to syntetyczne przeciwutleniacze stosowane powszechnie zarówno w przemyśle spożywczym (E320, E321), jak i w kosmetykach. W formulacjach kosmetycznych pełnią rolę stabilizatorów — spowalniają utlenianie składników aktywnych, tłuszczów i olejów, co znacząco wydłuża trwałość produktu.

Znajdziemy je w kremach i balsamach do ciała, produktach do makijażu, szamponach, a nawet chipsach i innych produktach spożywczych. Ich wszechobecność w diecie i kosmetykach sprawia, że łączne narażenie konsumenta na te substancje jest znaczące — i to właśnie ten aspekt budzi największe zainteresowanie badaczy.

Pełną listę produktów zawierających BHA i BHT można przeszukać w bazie składników PurScore.pl.

BHA i BHT — status regulacyjny w UE

W Unii Europejskiej obydwa składniki są dopuszczone do stosowania w kosmetykach na mocy Rozporządzenia (WE) nr 1223/2009. Figurują w Załączniku III (substancje objęte ograniczeniami). BHA i BHT mogą być stosowane jako przeciwutleniacze, z ograniczeniami dotyczącymi poszczególnych kategorii produktów i stężeń.

SCCS wielokrotnie oceniał oba składniki. Ostatnie opinie wskazują, że BHT jest bezpieczny przy aktualnie stosowanych stężeniach w kosmetykach. BHA jest oceniane bardziej ostrożnie — Komisja Europejska w 2021 roku sklasyfikowała BHA jako substancję potencjalnie zaburzającą gospodarkę hormonalną (kategoria 1 na liście substancji EDC kandydujących do regulacji). To ważny sygnał, choć samo wpisanie na listę nie oznacza natychmiastowego zakazu.

BHT — co mówią badania?

BHT był przedmiotem setek badań przez ostatnie 50 lat. Wyniki są niejednoznaczne:

• Działanie ochronne — Niektóre badania wskazują, że BHT może działać antyoksydacyjnie i mieć właściwości ochronne dla komórek. W badaniach na zwierzętach odnotowano potencjalne działanie antynowotworowe przy pewnych modelach eksperymentalnych.
• Działanie rakotwórcze? — Inne badania na gryzoniach wykazały promowanie niektórych nowotworów przy bardzo wysokich dawkach długotrwałego podawania. IARC sklasyfikowało BHT jako substancję niepotwierdzenie rakotwórczą dla człowieka (Grupa 3).
• Przenikanie przez skórę — BHT wykazuje zdolność do absorpcji przezskórnej, choć mniejszą niż wiele filtrów UV. Metabolity BHT są wykrywalne w moczu.
• Aktywność hormonalna — Pojedyncze badania sugerowały słabą aktywność estrogenową BHT. Dane są mniej spójne niż w przypadku BHA.

BHA — poważniejsze obawy

BHA budzi nieco większe obawy niż BHT. Dane toksykologiczne wskazują na:

• Aktywność endokrynna — BHA interferuje z receptorami hormonów płciowych w badaniach in vitro i in vivo. To właśnie ten mechanizm stał za klasyfikacją EDC w UE.
• Działanie drażniące — Wyższe stężenia BHA mogą wywoływać podrażnienie skóry i oczu.
• Rakotwórczość — Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem (IARC) sklasyfikowała BHA w Grupie 2B (możliwie rakotwórcze dla człowieka) — ta sama kategoria co na przykład ekstrakt z aloesu (całolistny) czy niektóre związki niklu, co wymaga kontekstu przy interpretacji.

Kluczowe jest tu jednak rozróżnienie: klasyfikacja IARC i inne oceny opierają się w dużej mierze na badaniach przy dawkach znacząco wyższych niż realistyczne narażenie konsumenta używającego kosmetyków. W balsamach do ciała BHA stosowane jest w stężeniach rzędu 0,01-0,1%.

Przeglądaj balsamy do ciała w PurScore.pl, by łatwo filtrować produkty wolne od BHA lub BHT.

Skumulowane narażenie — aspekt często pomijany

Jednym z problemów przy ocenie BHA i BHT jest narażenie łączne: te same substancje są w żywności, opakowaniach, kosmetykach. Gdy doliczymy spożycie z diety, poziom narażenia może być znacząco wyższy niż wynikałoby to wyłącznie z analizy kosmetyków. Regulacje UE oceniają każdą kategorię produktów osobno — brakuje systematycznej oceny skumulowanego ryzyka między żywnością a kosmetykami.

Kto powinien unikać BHA i BHT?

• Osoby z wrażliwą lub reaktywną skórą — BHT i BHA mogą wywoływać podrażnienia.
• Osoby stosujące zasadę ostrożności wobec potencjalnych substancji zaburzających gospodarkę hormonalną — szczególnie w odniesieniu do BHA.
• Kobiety w ciąży preferujące minimalizację narażenia na składniki EDC.
• Dzieci — ze względu na mniejszą masę ciała, to samo stężenie składnika daje relatywnie wyższe narażenie.

Informacje w tym artykule mają charakter edukacyjny i nie stanowią porady medycznej. W przypadku wątpliwości zdrowotnych skonsultuj się z lekarzem lub dermatologiem.

Alternatywy — bez BHA i BHT

Naturalne i syntetyczne alternatywne przeciwutleniacze to m.in. witamina E (tokoferol), witamina C (kwas askorbinowy), ekstrakt z rozmarynu (Rosmarinus Officinalis Extract) czy astaksantyna. Produkty z tymi składnikami jako stabilizatorami są dostępne na rynku i coraz popularniejsze w segmencie produktów "clean beauty". Zestawienia produktów wolnych od BHA i BHT znajdziesz w sekcji najlepszych produktów PurScore.pl.

Podsumowanie: BHA i BHT w kosmetykach

BHT w kosmetykach przy stężeniach stosowanych przez przemysł jest uznawany przez SCCS za bezpieczny. BHA budzi ostrożność ze względu na klasyfikację EDC w UE i dane o potencjalnej aktywności hormonalnej. Żaden z tych składników nie jest zakazany, ale świadomy konsument ma prawo — i możliwości — wyboru produktów bez tych substancji. Kluczem jest czytanie składów i korzystanie z narzędzi do ich analizy.

Sprawdź składniki swojego kosmetyku →

Jak sprawdzić, czy produkt zawiera BHA lub BHT

BHA i BHT na etykiecie kosmetyku są zwykle podane pod pełną nazwą chemiczną — Butylated Hydroxyanisole lub Butylated Hydroxytoluene — a nie pod skrótem, dlatego łatwo je przeoczyć, jeśli szuka się wyłącznie liter „BHA” lub „BHT” na opakowaniu. Ponieważ pełnią funkcję stabilizatorów, a nie składników aktywnych, zwykle znajdują się blisko końca listy INCI, w niewielkich ilościach — ich pozycja na liście nie mówi jednak nic o tym, czy dana osoba chce ich unikać z innych powodów.

Produkty, w których łatwiej je spotkać, to balsamy do ciała, szminki, produkty do makijażu na bazie olejów i niektóre kremy nawilżające — wszędzie tam, gdzie tłuszcze i oleje w recepturze są podatne na jełczenie. Wyszukiwarka składów, taka jak baza PurScore, pozwala sprawdzić pełny skład konkretnego produktu bez konieczności ręcznego analizowania długiej listy INCI na opakowaniu.

Wpływ przeciwutleniaczy na trwałość produktu

Rola BHA i BHT w recepturze nie ogranicza się do bezpieczeństwa składu — mają one bezpośredni wpływ na to, jak długo produkt zachowuje świeżość po otwarciu. Bez skutecznego przeciwutleniacza oleje i tłuszcze w kosmetyku z czasem jełczeją, co objawia się zmianą zapachu, koloru lub konsystencji produktu, nawet jeśli data ważności jeszcze nie minęła. Produkty formułowane bez BHA i BHT, oparte na przykład na witaminie E czy ekstrakcie z rozmarynu, mogą wymagać krótszego okresu przechowywania po otwarciu.

Symbol otwartego słoiczka z liczbą miesięcy na opakowaniu wskazuje orientacyjny czas, w którym produkt pozostaje stabilny po pierwszym użyciu — warto się nim kierować niezależnie od tego, jakie przeciwutleniacze zawiera formuła. Przechowywanie kosmetyków z dala od światła słonecznego i źródeł ciepła oraz szczelne zamykanie opakowania po każdym użyciu spowalnia proces utleniania niezależnie od zastosowanych stabilizatorów.