Czy cyklopentasiloksan (D5) jest bezpieczny? Status w UE i co warto wiedzieć

Czym jest cyklopentasiloksan (D5)?

Cyklopentasiloksan, oznaczany skrótem D5 (Decamethylcyclopentasiloxane), to cykliczny silikon — substancja z grupy organopolisiloksanów szeroko stosowana w kosmetykach. Ceniony przez formulatorów za wyjątkową lekkość, jedwabisty poślizg i szybkie odparowanie z powierzchni skóry i włosów. Znajdziemy go przede wszystkim w serum do włosów, odżywkach bez spłukiwania, produktach stylizacyjnych, a także w wielu podkładach i kremach BB.

D5 przez lata był uważany za składnik o dobrym profilu bezpieczeństwa dla człowieka — nie drażniący, niekomedogenny, chemicznie inertny na skórze. Kontrowersje wokół niego dotyczą jednak nie tyle bezpośredniego wpływu na zdrowie użytkownika, ile jego oddziaływania na środowisko wodne.

Dlaczego UE ograniczyła stosowanie D5?

W grudniu 2020 roku weszło w życie Rozporządzenie Komisji (UE) 2020/1149, zmieniające Rozporządzenie REACH (1907/2006). Na podstawie tego rozporządzenia D5 (oraz D4 i D6) zostały umieszczone na liście substancji podlegających ograniczeniom ze względu na właściwości PBT — trwałości (Persistent), bioakumulacji (Bioaccumulative) i toksyczności (Toxic) dla organizmów wodnych.

Ograniczenie dotyczy konkretnie produktów kosmetycznych spłukiwanych (rinse-off), gdzie stężenie D5 przekracza 0,1%. Do tej kategorii należą szampony, odżywki spłukiwane, żele pod prysznic i środki do kąpieli. Po spłukaniu D5 trafia do wód ściekowych, a jego trudna biodegradowalność sprawia, że kumuluje się w środowisku wodnym i osadach dennych.

Co z produktami niespłukiwanymi?

Ograniczenie z 2020 roku nie dotyczy produktów niespłukiwanych (leave-on) — serum, kremów, odżywek bez spłukiwania czy podkładów. Dlatego D5 wciąż legalnie pojawia się w tych produktach, a jego stosowanie jako takie nie jest zakazane.

Warto jednak zauważyć, że Europejska Agencja Chemikaliów (ECHA) monitoruje substancję w ramach szerszej strategii ograniczania mikroplastiku i trwałych zanieczyszczeń organicznych. Przyszłe regulacje mogą objąć również produkty niespłukiwane — konsumenci i branża kosmetyczna są tego świadomi.

Bezpieczeństwo D5 dla zdrowia człowieka

SCCS wydało opinię (SCCS/1549/15 i aktualizacje), że D5 przy stosowaniu kosmetycznym w typowych stężeniach nie stanowi ryzyka dla zdrowia użytkownika. Substancja wykazuje niską toksyczność ostrą i przewlekłą dla ssaków. Wchłanianie przez skórę jest ograniczone, a to co się wchłonie — metabolizowane i wydalane.

Nie stwierdzono istotnych właściwości endokrynnie czynnych D5 u ludzi, choć badania na gryzoniach wykazały pewne efekty przy bardzo wysokich dawkach inhalacyjnych (nieistotne przy typowym użyciu kosmetycznym). Nie klasyfikuje się D5 jako karcynogen ani mutagen dla człowieka.

D5 a mikroplastik — ważne rozróżnienie

D5 bywa mylony z mikroplastikiem, choć technicznie nim nie jest — to ciekły silikon, a nie stała cząstka plastiku. Niemniej logika regulacyjna jest podobna: chodzi o substancje trwałe w środowisku, trudno biodegradowalne i potencjalnie bioakumulujące się. Jeśli interesujesz się szerzej tematem trwałych zanieczyszczeń w kosmetykach, zagadnienie to łączy się z polityką UE wobec PFAS i innych substancji z grupy PMT/PBT.

Jak rozpoznać D5 w składzie i co z tym zrobić?

Na etykiecie INCI szukaj nazwy CYCLOPENTASILOXANE. Pełna lista silikonów z ich charakterystyką dostępna jest w encyklopedii składników PurScore.

Praktyczne wskazówki:

• Sprawdź, czy produkt jest spłukiwany (rinse-off) czy niespłukiwany (leave-on) — w tym pierwszym przypadku D5 powyżej 0,1% jest niezgodny z prawem UE od 2020 r.
• Jeśli zależy ci na produktach bez D5 ze względów środowiskowych, szukaj formuł z alternatywami: izopentyldiolem, skwalanem czy eterami cetylowymi
• W produktach do włosów bez spłukiwania D5 jest nadal legalny i powszechny — decyzja o jego unikaniu zależy od osobistych preferencji ekologicznych

Dla pełniejszego obrazu warto przejrzeć dostępne listy najlepiej ocenianych produktów, gdzie uwzględniony jest profil składu.

Uwaga: artykuł ma charakter informacyjny. W przypadku wątpliwości dotyczących reakcji skórnych skonsultuj się z dermatologiem.

Sprawdź składniki swojego kosmetyku →

Jak rozpoznać różne rodzaje silikonów w składzie kosmetyku

Na liście INCI silikony pojawiają się pod wieloma nazwami, a ich właściwości mogą się znacznie różnić, mimo że wszystkie należą do tej samej dużej grupy chemicznej. Silikony cykliczne, do których należy cyklopentasiloksan (D5), rozpoznasz po końcówce „-siloxane” i przedrostku wskazującym liczbę atomów krzemu w pierścieniu — są lotne, odparowują z powierzchni skóry i włosów, co daje charakterystyczne uczucie lekkości zaraz po aplikacji. Silikony liniowe, jak popularny dimetykon (Dimethicone), nie odparowują i pozostają na powierzchni dłużej, tworząc trwalszy film ochronny — stąd stosuje się je częściej w produktach, które mają wygładzać włosy lub skórę przez cały dzień, a nie tylko w momencie aplikacji. Rozróżnienie to ma znaczenie praktyczne: jeśli zależy ci na lekkiej, nielepkiej formule, szukaj silikonów lotnych, a jeśli na trwałym wygładzeniu i ochronie — liniowych.

Jeśli chcesz świadomie ograniczyć swój kontakt z D5, najprostszym krokiem jest przeglądanie pełnej listy INCI produktów przed zakupem, a nie poleganie na haśle „bez silikonów” na przedniej etykiecie, które czasem dotyczy tylko wybranych składników. W produktach spłukiwanych, takich jak szampony czy odżywki, łatwiej znaleźć obecnie formuły bez lotnych silikonów cyklicznych, ponieważ producenci dostosowują receptury do regulacji dotyczących ścieków. W produktach niespłukiwanych — serum, kremach, podkładach — wybór jest trudniejszy, bo D5 wciąż pełni tam funkcję, której nie zawsze łatwo zastąpić innym surowcem bez zmiany całej tekstury produktu. Jeśli nie masz pewności, czy dany produkt zawiera D5, sprawdź jego pełny skład w wyszukiwarce PurScore zamiast opierać się wyłącznie na deklaracjach marketingowych na opakowaniu.