Czy mentol i kamfora w balsamach rozgrzewających są bezpieczne?

Mentol i kamfora — czym są i skąd pochodzą?

Mentol (INCI: Menthol) to organiczny związek chemiczny naturalnie obecny w olejkach eterycznych mięty pieprzowej (Mentha piperita). Kamfora (INCI: Camphor) pochodzi z drzewa kamforowego (Cinnamomum camphora), choć w przemyśle kosmetycznym i farmaceutycznym produkuje się ją również syntetycznie. Oba składniki od wieków stosowane są w medycynie ludowej i preparatach farmaceutycznych ze względu na swoje właściwości.

W balsamach rozgrzewających i produktach do masażu pełnią kilka funkcji:

• Mentol — wywołuje uczucie chłodu poprzez aktywację receptorów TRPM8 (receptory zimna/mentolu), a następnie — poprzez efekt kontrastowy — wrażenie ciepła. Działa miejscowo znieczulająco i przeciwświądowo.
• Kamfora — pobudza receptory ciepła (TRPV1) i zimna (TRPM8), wywołując jednocześnie wrażenie rozgrzania i świeżości. Ma właściwości przeciwbólowe, miejscowo znieczulające i słabe przeciwzapalne.

Regulacje UE dotyczące mentolu i kamfory

Zarówno mentol, jak i kamfora podlegają przepisom Rozporządzenia (WE) nr 1223/2009. Kamfora figuruje w Załączniku III (substancje dozwolone z ograniczeniami):

• Kamfora dozwolona w produktach do ust do 0,08%
• W pozostałych produktach kosmetycznych (bez płukania) — do 11%
• W produktach spłukiwanych — do 11%
• Zakaz stosowania u dzieci poniżej 12 lat bez szczegółowego oznakowania

Mentol nie figuruje w załączniku jako substancja ograniczona, jednak ze względu na swoje właściwości farmakologiczne i potencjał drażniący podlega ogólnym zasadom bezpieczeństwa. SCCS oceniał mentol wielokrotnie; w opinii dotyczącej produktów dla niemowląt wskazał na ryzyko związane z aplikacją w okolicach twarzy u małych dzieci.

Toksyczność kamfory — co warto wiedzieć

Kamfora może wykazywać toksyczność przy spożyciu doustnym lub przy aplikacji na otwarte rany. Dawka toksyczna po spożyciu doustnym u dzieci wynosi już 0,5–1 g/kg masy ciała. Dlatego krytyczne jest, by produkty z kamforą były przechowywane poza zasięgiem dzieci i nigdy nie były stosowane w pobliżu ust ani nozdrzy niemowląt.

Czy mentol i kamfora są bezpieczne dla dzieci?

To najważniejsze pytanie i odpowiedź jest jednoznaczna: produkty z mentolem i kamforą nie powinny być stosowane u dzieci poniżej 2 lat, a szczególnie nie powinny być nakładane w okolicach twarzy, nosa i szyi niemowląt i małych dzieci.

Udokumentowane zostały przypadki skurczu krtani i problemów z oddychaniem u niemowląt po aplikacji produktów z mentolem w okolicy nosa. Europejskie towarzystwa pediatryczne i dermatolodzy dziecięcy zalecają całkowite unikanie tych składników u dzieci do 2. roku życia, a stosowanie z dużą ostrożnością u dzieci do 12. roku życia.

• Niemowlęta i dzieci do 2 lat: bezwzględny zakaz stosowania produktów z mentolem i kamforą na twarz, szyję i klatkę piersiową
• Dzieci 2–12 lat: tylko produkty z małym stężeniem, z dala od twarzy i oczu, zgodnie z zaleceniem lekarza
• Dorośli: bezpieczne przy typowych stężeniach kosmetycznych stosowanych zgodnie z przeznaczeniem

Uwaga: ten artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej lub pediatrycznej. W przypadku wątpliwości dotyczących stosowania produktów z mentolem i kamforą u dzieci skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.

Jak bezpiecznie stosować balsamy z mentolem i kamforą?

Dla dorosłych, stosowanych zgodnie z przeznaczeniem, balsamy rozgrzewające z mentolem i kamforą są bezpieczne i skuteczne. Kilka zasad bezpiecznego stosowania:

• Nie stosować na uszkodzoną skórę, otwarte rany ani błony śluzowe
• Unikać kontaktu z oczami
• Nie stosować pod bandażem okluzyjnym (ryzyko podrażnień)
• Myć ręce po aplikacji
• Przechowywać z dala od dzieci

Szukając bezpiecznych produktów do masażu dla całej rodziny, warto przejrzeć ofertę w kategorii balsamy do ciała i sprawdzić skład każdego produktu pod kątem stężeń mentolu i kamfory.

Jak czytać etykiety — stężenia mentolu i kamfory

Pozycja składnika na liście INCI wskazuje jego względne stężenie. W przypadku balsamów sportowych mentol i kamfora są zazwyczaj wymienione w górnej połowie listy, co sugeruje stężenie >1%. W naszej encyklopedii składników znajdziesz szczegółowe profile obu składników z informacjami o bezpiecznych zakresach stężeń.

Możesz też skorzystać z wyszukiwarki produktów, by filtrować balsamy bez mentolu i kamfory — co może być przydatne dla rodziców małych dzieci szukających bezpiecznych alternatyw.

Podsumowanie

Mentol i kamfora są bezpieczne dla dorosłych przy stosowaniu produktów zgodnie z przeznaczeniem i w dopuszczonych przez UE stężeniach. Stanowią jednak realne ryzyko dla niemowląt i małych dzieci, szczególnie przy aplikacji w okolicach dróg oddechowych. Zawsze sprawdzaj skład produktów i nigdy nie stosuj balsamów rozgrzewających z tymi składnikami u dzieci poniżej 2 roku życia bez konsultacji z lekarzem.

Sprawdź składniki swojego kosmetyku →

Kiedy lepiej unikać balsamów z mentolem i kamforą

Balsamy z mentolem i kamforą nie są odpowiednie dla każdego dorosłego bez wyjątku. Nie powinny być stosowane na uszkodzoną skórę — otwarte rany, świeże zadrapania, oparzenia słoneczne czy zmiany skórne po zabiegach dermatologicznych, ponieważ przerwana bariera skórna zwiększa wchłanianie składników i ryzyko podrażnienia. Z tego samego powodu nie łączy się ich z peelingami chemicznymi czy retinoidami stosowanymi w tej samej okolicy ciała tego samego dnia, ponieważ kumulacja substancji o działaniu drażniącym może nasilić reakcję skóry.

Kobiety w ciąży i karmiące piersią, zanim sięgną po balsamy rozgrzewające z wyższą zawartością tych składników, powinny skonsultować się z lekarzem prowadzącym, ponieważ dostępne dane dotyczące bezpieczeństwa stosowania miejscowego w tym okresie są ograniczone. Podobna ostrożność dotyczy osób z astmą lub nadreaktywnością dróg oddechowych — silny, lotny zapach mentolu i kamfory może u niektórych osób wywoływać duszność lub nasilać objawy, szczególnie przy stosowaniu w dużych ilościach w słabo wietrzonym pomieszczeniu.

Balsamów z mentolem i kamforą nie powinno się nakładać bezpośrednio przed prysznicem z bardzo gorącą wodą ani przed intensywnym wysiłkiem w wysokiej temperaturze — połączenie rozszerzonych przez ciepło naczyń krwionośnych z substancjami o działaniu rozgrzewającym może nasilić odczucie pieczenia ponad oczekiwany poziom. Nie zaleca się też zakładania szczelnego, nieprzepuszczającego powietrza ubrania bezpośrednio na miejsce aplikacji, ponieważ ogranicza to odparowywanie i zwiększa miejscowe stężenie substancji drażniących na skórze.